ကရင်နီပြည်နယ်အတွင်း အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထားသော မြန်မာစစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအပေါ် အရေးပေါ်တုံ့ပြန်မှုများ လိုအပ်နေ

ပြီးခဲ့သည့်လပိုင်းများအတွင်း အကြမ်းဖက်စစ်တပ်၏ တိုက်လေယာဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း ကရင်နီပြည်နယ်ရှိ ကျေးရွာများအနှံ့ စဥ်ဆက်မပြတ် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရပ်ရွာအတွင်း ပိတ်မိနေသော အရပ်သားပြည်သူများအဖို့ရာ ကောင်းကင်ယံသည် အဆက်မပြတ် ခြိမ်းခြောက်မှုတရပ်သဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စစ်အုပ်စု၏ တိုက်ခိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းသည် အရပ်ဘက် လူမှုအသိုက်အဝန်းများကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

လွန်ခဲ့သော ရက်အနည်းငယ်က ဖားဆောင်းမြို့နယ်ရှိ သတ္တုတွင်းမြို့သည် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လုံးဝပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ကျေးရွာများစွာ ပါဝင်သည့် ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ထားသော မော်ချီးဒေသမှ အရပ်သားနေရာကို ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်  စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်လေယာဉ်တစင်းမှ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူပေါင်း ၃၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။

အဆိုပါ သတ္တုတွင်းဒေသအား တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုသည် ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကရင်နီပြည်နယ်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည့် လူအများဆုံး သေဆုံးစေခဲ့သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ အဆိုးရွားဆုံး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများထဲမှ တခုလည်း ဖြစ်နေခဲ့သည်။ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ လုံးဝမရှိသည့်အချိန်တွင်ပင် အရပ်သားများအပေါ်သို့ ဗုံးကြဲချသည့် စစ်ရာဇဝတ်မှုမြောက်သော ယင်းတိုက်ခိုက်မှုမျိုးကို စစ်ကောင်စီက  ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နေခြင်းလည်းဖြစ်သည်။

ပို၍ ထိတ်လန့်ဖွယ်ကောင်းလှသည်မှာ မြေပြင်၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေခြင်း သို့မဟုတ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ မရှိသည့်အချိန်တွင် အရပ်သားများကို လက်မရွံ့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကြမ်းဖက်စစ်တပ်သည် မကြာသေးမီက ဒီးမော့ဆိုရှိ နေရာနှင့်ရပ်ကွက်အချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အခြားနေရာများမှာမူ ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေသေးသည်။

မော်ချီးတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်လေယာဉ်အသံသည် ကောင်းကင်ယံကို ဖြတ်၍ ပဲ့တင်ထပ်သွားပြီးနောက် ၎င်း၏ ပေါင် ၅၀၀ ဗုံးနှစ်လုံးကို လူနေထူထပ်သော ရပ်ကွက်အတွင်းသို့ ပစ်ချခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အနီးနားရှိ ဆေးရုံလည်း ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ဖျက်အားပြင်းလှသော အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကို စစ်ပွဲအတွင်း လက်နက်မဲ့အရပ်သားများအား ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အဆိုးရွားဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများထဲမှ တခုအဖြစ် သမိုင်းတွင် ကျန်ရစ်နေမည်ဟု မြေပြင်ရှိဒေသခံများက ဆိုကြသည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်လကျော်အတွင်း အကြမ်းဖက်စစ်တပ်သည် ဖားဆောင်းမြို့နယ်ကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှနီးပါး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင်လည်း စစ်ကောင်စီက မော်ချီးမြို့၊ ကျောက်ကြားရပ်ကွက်နှင့် လိုခါးလိုရွာတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အမျိုးသား ၄ ဦး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။

တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီသည် ဒီမောဆိုမြို့နယ်ကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်တရက်အကြာတွင် စစ်တပ်သည် အရပ်သားကျေးရွာများကို လေကြောင်းမှ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတဦး သေဆုံးပြီး အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတဦးနှင့် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။

လွတ်လပ်သည့် မြေပြင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ကရင်နီ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (KnHRG) က ယင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အဖွဲ့အစည်းသည် (မြန်မာပြည်အား) လေယာဉ်ဆီ (တင်ပို့မှု) အပေါ် ပစ်မှတ်ထား ဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုများ လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လက်နက်ရောင်းချမှုကို တားဆီးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မြေပြင်အုပ်ချုပ်ရေး ဆောင်ရွက်ရန် ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကရင်နီပြည် ကြားကာလ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ကလည်း အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လက ကရင်နီပြည် ကြားကာလ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နှစ်စပိုင်းမှစ၍ ကရင်နီပြည်နယ်အတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့သော စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၉ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အမျိုးသား ၁၅ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၉ ဦး၊ ကလေး ၂ ဦးနှင့် အမည်မသိ သေဆုံးသူ ၇ ဦး အပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၉၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ဇွန်လကတည်းက တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာပြီး မကြာသေးမီက မော်ချီးမြို့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် ယခုနှစ်အတွင်း ၁၁ ကြိမ်မြောက် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်သည်။

အရပ်သားပစ်မှတ်များအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပမာဏ ပိုမိုကြီးထွားလာမှုကို အဆုံးသတ်နိုင်ပုံ မပေါ်သည့်အလျောက် ဤတိုက်ခိုက်မှုများ၏ သက်ရောက်မှုနှင့် အကြိမ်ရေများ တိုးလာခြင်းမှာ အလွန်စိုးရိမ်စရာကောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သည့် ပြည်သူများတိုးပွားခြင်းသည် နေရပ်စွန့်ခွာမှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ IEC ၏ အဆိုအရ လွန်ခဲ့သည့် လေးနှစ်အတွင်း ကရင်နီလူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။

ပြည်နယ်အနှံ့ ပဋိပက္ခများ ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် ဘေးကင်းလုံခြုံမှု၊ ခိုလှုံရာနေရာနှင့် လုံခြုံရေးအကူအညီ အလိုအပ်ဆုံးသူများဖြစ်လာပြီး မကြာခဏဆိုသလို အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များသို့ တိမ်းရှောင်ရ သို့မဟုတ် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းသို့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ထွက်ပြေးကြရသည်။ နေအိမ်ဟု ခေါ်ဆိုရန် ဘေးကင်းသော နေရာမရှိသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သာယာကောင်းမွန်မှုအပေါ်  ထိခိုက်မှုသည်လည်း ဆက်လက် မြင့်တက်နေသည်။

ဒေသတွင်း နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာ့အဖွဲ့အစည်းများသည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တောင်းဆိုမှုများ ပြန်လည်ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများမှအပ သိသာထင်ရှားပြီး အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများအပေါ် ရှင်းလင်းမြင်သာစေမှု အနည်းငယ်သာရှိသည်။

တချိန်တည်း၌ပင် အာဆီယံနှင့် အခြားနိုင်ငံခြားအစိုးရများသည် အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စု၏ အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲများကို ထောက်ခံခြင်း၊ ၎င်း၏မိတ်ဖက်များအပေါ် အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများအား ရုတ်သိမ်းခြင်း စသဖြင့် စစ်ကောင်စီကို တရားဝင်ဖြစ်စေနိုင်သော လုပ်ရပ်များကို သတိပြုရှောင်ရှားသင့်သည်။

နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကျင့်ဝတ်လိုက်နာမှု နည်းပါးကြောင်း ပြသနေခြင်းက စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ထရမ့်အစိုးရက ရန်ပုံငွေများကို သိသိသာသာ လျှော့ချခဲ့ပြီး ဒုက္ခသည်များနှင့် နေရပ်စွန့်ခွာရသူများအတွက် အသက်ကယ်အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သောကြောင့် အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်။

ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) သို့ ချက်ချင်း ရည်ညွှန်းသင့်သည်။ စစ်အုပ်စု၏ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုများအပေါ် အရေးယူဆောင်ရွက်မှုမျိုး မရှိပါက စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို အမိန့်ပေးခဲ့သည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ဆက်လက်၍ ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိနေဦးမည်ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်း၏ တုံ့ပြန်မှု ဆက်လက်နှောင့်နှေးနေပါက စစ်အုပ်စုသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေများကို ချိုးဖောက်ကာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်လှသည့် ဗရမ်းဗတာ အကြမ်းဖက်မှုများကို ဆက်လက်ကျူးလွန်နေဦးမည်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ၏ အနှစ်သာရပါသော တုန့်ပြန်မှုနှင့်အတူ မြေပြင်ရှိ အထင်ကရ အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းအပါအဝင် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသော ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှု မရှိပါက အသက်ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးရဦးမည် ဖြစ်သည်။

****

Banya Khung Aung နှင့် Maggi Quadrini တို့ရေးသားပြီး The Diplomat တွင် ဖော်ပြထားသည့် “The Myanmar Military’s Airstrikes in Karenni State Demand An Urgent Response” ဆောင်းပါးကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။