မြန်မာပြည်အနောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်က အာရက္ခတပ်တော် (AA) ဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ပြင်းထန်တဲ့ ကန့်သတ်မှုတွေချမှတ်ထားပြီး အနိုင်ကျင့်မှုတွေ ကျူးလွန်နေတယ်လို့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (HRW) က ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်မှာ စွပ်စွဲထားပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလကနေ ဇူလိုင်လအတွင်း HRW က ဘူးသီးတောင်မြို့ကနေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ထွက်ပြေးသွားသူ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည် ၁၂ ယောက်ကို တွေ့ဆုံမေးမြန်းခဲ့ပြီး အခုလိုပြောဆိုခဲ့တာပါ။
ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းက နေရာတွေကို AA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးချိန်မှာ ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ အသွားအလာ ကန့်သတ်မှု၊ လုယက်မှု၊ မတရားဖမ်းဆီးမှု၊ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုနဲ့ ဥပဒေမဲ့ အဓမ္မစေခိုင်းမှု၊ လူစုဆောင်းမှုနဲ့ အခြားသော အလွဲသုံးစားမှုတွေ ခံစားခဲ့ရကြောင်း HRW က သတင်းထုတ်ပြန်ပါတယ်။
“မြန်မာစစ်တပ်က ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ကာလကြာရှည် ချမှတ်ထားတဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ဖိနှိပ်ခဲ့တဲ့ မူဝါဒတွေအတိုင်း အာရက္ခတပ်တော်က ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နေပါတယ်” “အာရက္ခတပ်တော်အနေနဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေနဲ့ အလွဲသုံးစားလုပ်မှုတွေကို အဆုံးသတ်ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေကို လိုက်နာသင့်တယ်” လို့ HRW ရဲ့ အာရှဒါရိုက်တာ Elaine Pearson က ပြောပါတယ်။
ရခိုင်ပြည်နယ်က ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ AA တို့အကြား ပိတ်မိနေပြီး နှစ်ဖက်တပ်တွေရဲ့ တရားလက်လွတ် သတ်ဖြတ်မှု၊ မီးရှို့မှုတွေနဲ့ ဥပဒေမဲ့ လူသစ်စုဆောင်းမှုတွေ အပါအဝင် ပြင်းထန်တဲ့ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေ ကျူးလွန်ခံနေရကြောင်း၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကစလို့ ရခိုင်နဲ့ ချင်းပြည်နယ်တို့က လူပေါင်း လေးသိန်းကျော် ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာနေရပြီး နှစ်သိန်းကျော်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြောင်း HRW က သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာပါ။
၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ တိုက်ပွဲတွေအပြီး အကြမ်းဖက်စစ်ကောင်စီထံကနေ သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့တဲ့ နယ်မြေတွေမှာ အားလုံးအကျုံးဝင်ပြီး သာတူညီမျှမှုရှိတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖော်ဆောင်မယ်လို့ AA က ကတိပြုခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် HRW နဲ့ တွေ့ဆုံမှုအတွင်းမှာတော့ ရိုဟင်ဂျာတွေက အာရက္ခတပ်နဲ့ သူ့ရဲ့နိုင်ငံရေးဦးဆောင် ရခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ULA) တို့ဟာ သူတို့အပေါ် တင်းကျပ်ပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံတဲ့ စည်းမျည်းစည်းကမ်းတွေ၊ အကျင့်အကြံတွေ ချမှတ်ခဲ့ကြကြောင်း ပြောဆိုထားကြပါတယ်။
ARSA နဲ့ အခြား ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်တွေဟာလည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့အတူ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှာလည်း ထပ်မံတပ်ဖြန့်ထားကြတယ်လို့ HRW က ဆိုပါတယ်။
တိုက်ပွဲတွေအပြင် AA က ရိုဟင်ဂျာရွာသားတွေကို အဓမ္မလူသစ်စုဆောင်းတာကြောင့် ရိုဟင်ဂျာနဲ့ ရခိုင်တွေအကြား လူမျိုးရေးတင်းမာမှုတွေ ထပ်ဖြစ်လာစေတယ်လို့ HRW က ဆိုထားပါသေးတယ်။
ဒါ့အပြင် AA နဲ့ ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်တပ်တွေဟာ လူမှောင်ခိုကွန်ရက်တွေနဲ့ လက်တွဲလုပ်ကိုင်နေကြောင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို သွားရောက်သူ တစ်ယောက်အတွက် ကျပ် ၈သိန်းကနေ ၁၂ သိန်းခွဲ ပေးကြရကြောင်း ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့အဆိုကို ကိုးကားပြီး HRW က သတင်းထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလကတည်းက စခန်းတွေထဲ အသစ်ရောက်လာသူ ၁၂၀၀၀၀ ကို စာရင်းသွင်းထားပြီး သောင်းနဲ့ချီတဲ့သူတွေတော့ မှတ်ပုံတင်ဖို့ ကျန်နေပါသေးကြောင်း၊ အသစ်ရောက်လာသူတွေဟာ ဘာအကူအညီအထောက်အပံ့မှမရကြောင်း၊ မြန်မာပြည်ပြန်ပို့ဖို့သာ တစ်ခုတည်းသော ဖြေရှင်းနည်းဖြစ်တယ်လို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အာဏာပိုင်တွေက ပြောဆိုနေကြောင်း၊ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရတွေအနေနဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံပြီး ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲတဲ့၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ နေရပ်ပြန်ရေးက လက်ရှိမှာ အခြေအနေမပေးသေးတာကို အလေးအနက်ထားသင့်ကြောင်း HRW က ပြောပါတယ်။
“အလှူရှင်တွေနဲ့ သြဇာရှိတဲ့ အစိုးရတွေက ရိုဟင်ဂျာတွေကို မြန်မာမှာပဲဖြစ်ဖြစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် သူတို့ရဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုနဲ့ လွတ်လပ်မှု အပါအဝင် အကာအကွယ်ပေးဖို့ အများကြီး ပိုလုပ်ဖို့လိုတယ်” “ရခိုင်ပြည်နယ်က လူမှုအသိုက်အဝန်းအားလုံးရဲ့ အခွင့်အရေးကို လေးစားလိုက်နာဖို့ အာရက္ခတပ်တော်ကိုလည်း ဖိအားပေးသင့်တယ်” လို့ Pearson က ပြောပါတယ်။
မူရင်းသတင်း – Myanmar: Arakan Army Oppresses Rohingya Muslims
