အစ္စရေးခေါင်းဆောင်တွေကို ပစ်မှတ်ထားပြီး စစ်ဘက်ခုံရုံးပေါ်မှာ အရှိန်မြှင့်ဖိအားပေးတဲ့အပြင် အမေရိကန်အရာရှိတွေကိုပါ စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ အရင်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ICC ရဲ့ တရားသူကြီး ၂ ယောက်နဲ့ အမှုစစ် ၂ ယောက်အပေါ် ထရမ့်အစိုးရက အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေကို ချမှတ်လိုက်ပါတယ်။
ကြေညာချက်ထဲမှာတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယိုက ICC တရားရုံးဟာ အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့ကို ဆန့်ကျင်တဲ့ “တရားရေးဆိုင်ရာ လက်နက်တခု ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားလုံခြုံရေး ခြိမ်းခြောက်မှုတခု” ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
ICC က ဒီလိုလုပ်ရပ်အပေါ် စိတ်ပျက်မိကြောင်း၊ ဘက်မလိုက်တဲ့ တရားစီရင်ရေးအပေါ် ဆန့်ကျင်တဲ့ ထင်ရှားတဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတခုဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုထားသလို ပြင်သစ်နိုင်ငံကလည်း ဝါရှင်တန်အနေနဲ့ အရေးယူမှုတွေ ပြန်ရုပ်သိမ်းဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဌာနနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဌာနတို့ရဲ့ အဆိုအရ ပြင်သစ်က Nicolas Yann Guillou၊ ဖီဂျီက Nazhat Shameem Khan၊ ဆီနီဂေါက Mame Mandiaye Niang နဲ့ ကနေဒါက Kimberly Prost တို့ကို ဝါရှင်တန်က အရေးယူခဲ့ကြောင်း သိရပြီး သူတို့အားလုံးဟာ အစ္စရေး၊ အမေရိကန်တို့နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့အမှုတွေမှာ ပါဝင်ပတ်သက်တဲ့ တာဝန်ရှိသူတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။
“အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအနေနဲ့ ICC ရဲ့ နိုင်ငံရေးသဘောသက်ဝင်မှု၊ အာဏာအလွဲသုံးစားမှု၊ မိမိတို့နိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာကို လျစ်လျူရှုမှု၊ တရားမဝင်စီရင်မှုတွေနဲ့ လွှမ်းမိုးမှုအပေါ် ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်တယ်” လို့ မာကိုရူဘီယိုက ပြောပါတယ်။
အခုလို အရေးယူပိတ်ဆို့မှုဟာ ဒုတိယအကြိမ်ဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့တဲ့ ၃ လမတိုင်ခင်ကလည်း ICC တရားသူကြီး ၄ ယောက်ကို ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့ပါသေးတယ်။
ရုရှားရဲ့ ယူကရိန်းကျူးကျော်မှု၊ ဂါဇာအရေးကိစ္စတွေနဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် စစ်တပ်ရဲ့ ကျူးလွန်မှုတွေလို စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ လူသားဆန့်ကျင်ရာဇဝတ်မှုတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနေတဲ့ ICC ရဲ့ တရားသူကြီးတွေနဲ့ အမှုစစ်တွေကို အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေဟာ သူတို့ရုံးတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို အတော်လေး အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေမှာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ICC အနေနဲ့ သူ့ရဲ့အဖွဲ့ဝင် ၁၂၅ နိုင်ငံမှာ စစ်ရာဇ၀တ်မှုတွေ၊ လူသားဆန့်ကျင်ရာဇ၀တ်မှုတွေနဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွေအတွက် စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာရှိပေမယ် အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ရုရှားနဲ့ အစ္စရေးတို့အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့က သူ့ရဲ့လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အသိအမှတ်မပြုထားပါဘူး။
အခုလိုဆောင်ရွက်ချက်ဟာ ပြင်သစ်နဲ့ ကုလသမဂ္ဂတို့ကို အမျက်ထွက်စေခဲ့ပြီး တရားသူကြီးတွေရဲ့ အလုပ်ဟာ နိုင်ငံတကာ တရားမျှတမှုအတွက် အရေးကြီးတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။
“ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့်တွေကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရာမှာ သူတို့ရဲ့အခန်းကဏ္ဍက မရှိမဖြစ်လိုအပ်တယ်” လို့ ပြင်သစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ပြောပါတယ်။
အမေရိကန်ရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေဟာ နိုင်ငံတကာ တရားမျှတမှုရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ထိခိုက်စေကြောင်း “(အမေရိကန်ရဲ့) ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ အမှုစစ်တွေရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေကို ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတားဖြစ်စေကြောင်း” ကုလသမဂ္ဂ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ စတက်ဖိန်း ဒူဂျာရစ်ကပြောပါတယ်။
အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟုရုံးကတော့ အမေရိကန်ရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုကို ကြိုဆိုကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
မူရင်းသတင်း – Trump administration imposes new sanctions on four ICC judges, prosecutors
