၀ပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော် (UWSA) ထိန်းချုပ်ရာဒေသရဲ့ မြောက်ပိုင်းရှိ ရှမ်း-တရုတ် နယ်စပ် အနီးမှာရှိတဲ့ မိုင်းပေါက်ဒေသက မြေရှားသတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းတွေဟာ ၁၀ နှစ်အတွင်းမှာ ၈ ဆခန့် များလာတယ်လို့ Shan Human Rights Foundation (SHRF) က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ မိုင်းပေါက်ဒေသမှာ မြေရှားသတ္တုတွင်း ၃ ခုသာရှိခဲ့ပေမယ့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာတော့ ၂၆ တွင်းရှိနေတာကို ဂြိုလ်တုဓာတ်ပုံကနေ တွေ့ရှိရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
မြေရှားသတ္တုတွင်း ၂၆ တွင်းထဲမှာ တချို့ သတ္တုတွင်းတွေဟာ မိုင်းပေါက်မြို့နဲ့ ၃-၄ ကီလိုမီတာ ခန့်လောက်သာ ကွာဝေးနေသလို တွေ့မြင်ရတဲ့ သတ္တုတွင်းတွေဟာ ကချင်ပြည်နယ်က မြေရှားသတ္တုတူး ဖော်ရေးလုပ်ငန်း ပုံစံနဲ့ အတိအကျတူညီနေတယ်လို့ သိရပါတယ်။
မိုင်းပေါက်ဒေသက မြေရှားသတ္တုတွေကို တူးဖော်ရာမှာ “In situ leaching” ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းလို့ ခေါ်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေကို တောင်ကုန်းတွေထဲကို ပိုက်တွေနဲ့ လောင်းထည့်ပြီး မြေရှား ထုတ်ယူနေတာဟာ သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဆိုးရွားစွာထိခိုက်စေပြီး မြေပေါ်မြေအောက် ရေအရင်းအမြစ်တွေကိုလည်း ညစ်ညမ်းစေတယ်လို့ သိရပါတယ်။
အခုလို မြေရှားသတ္တုတူးဖော်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေဟာ ဒေသခံပြည်သူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းတွေကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီး ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ယာဂီကြောင့် မိုးကြီးခဲ့ချိန်ကလည်း မိုင်းပေါက်မြို့ လယ်တစ်ခုလုံးဟာ ပတ်ဝန်းကျင်တောင်တန်းတွေကနေ တောင်ကျရေတွေ စီးဆင်းလာမှုကြောင့် မကြုံစဖူး ရေကြီးမှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရတဲ့အပြင် ရေထဲမှာလည်း မြေရှားသတ္တုတွင်းက အဆိပ်အတောက်တွေနဲ့ ညစ်ညမ်းနေခဲ့ပြီး ၃ ရက်အကြာမှသာ ရေတွေ ကျဆင်းသွားခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။
“မြေရှားသတ္တုကနေ စွန့်ထုတ်တဲ့ ဓာတုစွန့်ပစ်ရေက မြေအောက်အထိ စိမ့်ဝင်ပါတယ်… အဲ့ဒီမြေအောက်ရေရဲ့ ညစ်ညမ်းမှုက တကယ်လို့ သတ္တုတူးပြီး ဆယ်နှစ်ကြာသည်အထိ မပျောက်သွားဘူး၊ ဒါကို ကချင်ဘက်က သုတေသနတချို့ လုပ်ထားတာရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီအဆိပ်သင့်ရေကို သုံးစွဲမိတဲ့ ပြည်သူတွေက ကျောက်ကပ်၊ ကင်ဆာလို ရောဂါတွေ ခံစားရပါတယ်” လို့ SHRF မှ ယိင်းလျန်းဟန်က မောင်းသတင်းဌာနကို ပြောပါတယ်။
အဆိုပါမြေရှားသတ္တုတွင်းတွေထဲက တစ်ခုဆိုရင် မိုင်းပေါက်မြို့ရဲ့ တောင်ဘက် ၃ ကီလိုမီတာအကွာမှာ ရှိပြီး လယ်ယာမြေကို ဖြတ်သန်းကာ မြို့တစ်လျှောက် စီးဆင်းနေတဲ့ ဖိုင် ချောင်းဘေးမှာ တည်ရှိနေတာကြောင့် အဲဒီချောင်းနဲ့ အနီးနားက မြေအောက်ရေတွေဟာ ညစ်ညမ်းသွားနိုင်ဖွယ်ရှိသလို ထောင်ပေါင်းများစွာသော မြို့နေလူထုရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေတယ်လို့လည်း ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
