မြန်မာနိုင်ငံက အသေအပျောက်များခဲ့တဲ့ ငလျင်ဟာ နိုင်ငံခြားအကူအညီပေးရေးကိစ္စတွေကနေ နောက်ဆုတ်သွားခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ နေရာလွတ်ကို ဖွင့်ပြလိုက်တာဖြစ်ပြီး တရုတ်လို အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက လူသားချင်းစာနာမှု တုံ့ပြန်ရေးကိစ္စတွေမှာ ၎င်းတို့ရဲ့ ကိုယ်ကျိုးအတွက် ပုံဖော်တာမျိူးမလုပ်ခင်၊ အာဆီယံအနေနဲ့ ဒေသတွင်းမှာ ရဲရဲတင်းတင်း ဦးဆောင်ဖို့ သတိပေးလှုံ့ဆော်မှုတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
မတ် ၂၈ ရက်က လှုပ်ခတ်ခဲ့တဲ့ ပြင်းအား ၇.၇ အဆင့်ရှိ ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပါတယ်၊ အဆောက်အအုံတွေ ပြိုကျခဲ့ပြီး ဒေသခံ ကယ်ဆယ်ရေးသမားတွေအတွက် ဒါကိုကျော်လွှားဖို့ခက်ခဲစေခဲ့တယ်။
ရှားရှားပါးပါး စစ်ကောင်စီက နိုင်ငံတကာကို အကူအညီတောင်းခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ ရုရှားတို့ အပါအဝင် နိုင်ငံတွေက အလျင်အမြန် တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုတွေ ပေးပို့ခဲ့ကြပါတယ်။
တရုတ်ရဲ့ ကူညီမှုကတော့ အများဆုံးပါပဲ၊ ဝန်ထမ်း ၆၀၀ ကျော်ပါတဲ့ အဖွဲ့ပေါင်း ၃၀ ကို မြန်မာနိုင်ငံကို စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ယွမ်သန်း ၁၀၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃.၇ သန်း) ရှိတဲ့ အကူအညီတွေပေးဖို့ ကတိပေးခဲ့တယ်။
“မြန်မာပြည်သူနဲ့ အစိုးရတွေအနေနဲ့ အခက်အခဲတွေကို ကျော်လွှားပြီး သူတို့ရဲ့ နေအိမ်တွေကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြန်ဆောက်နိုင်လိမ့်မယ်လို့ မိမိတို့အနေနဲ့ ယုံကြည်မျှော်လင့်ပါတယ်” လို့ တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဆိုထားပါတယ်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အမေရိကန်က ငလျင်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ဒေါ်လာ ၂ သန်း (နောက်ထပ် ၇ သန်းကူမည်ဟု ထပ်မံထုတ်ပြန်ထား) ကူညီဖို့ ကမ်းလှမ်းထားပြီး လေ့လာသူတွေကတော့ သူ့အနေအထားနဲ့ဆို မပြောပလောက်ဘူးလို့ ဆိုကြပါတယ်။
(မြန်မာ့ငလျင်ဘေးဟာ) အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က နိုင်ငံခြားအကူအညီတွေ ရက် ၉၀ ဆိုင်းငံ့ကြောင်း ဇန်နဝါရီလမှာ ကြေညာခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအေဂျင်စီ (USAID) အတွက် ရန်ပုံငွေတွေကို ဖြတ်တောက်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ ၎င်းရဲ့ စာချုပ်(ဝန်ထမ်း) ၉၀% ကျော်ကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအကူအညီမှာ အမေရိန်ကန်ဒေါ်လာ ၆၀ ဘီလီယံခန့် ဖယ်ရှားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားတဲ့ ပထမဆုံးသော ဘေးအန္တရာယ်ကြီးတခု ဖြစ်လာပါတယ်။
ဝါရှင်တန်အနေနဲ့ အဖွဲ့ဝင်သုံးဦးပါ အကဲဖြတ်အဖွဲ့တဖွဲ့ကို စေလွှတ်မယ်လို့လည်း ပြောကြားခဲ့ပေမဲ့ စစ်ကောင်စီထံက ပြည်ဝင်ခွင့်ရဖို့ကိစ္စတွေကြောင့် နှောင့်နှေးခဲ့ရကြောင်း သိရပြီး ယခင် ကမ္ဘာတဝှမ်း အရေးပေါ်ဘေးအန္တရာယ်တွေအတွင်း အမေရိကန်ရဲ့ လျင်လျင်မြန်မြန်၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် တုံ့ပြန်မှုတွေနဲ့ သိသိသာသာ ကွာခြားနေတယ်။
ငလျင်အပြီး လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှုနဲ့ ကျန်းမာရေး အကူအညီတွေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေသူ ထောင်သောင်းချီတဲ့ဒေသမှာ USAID ရဲ့ အကူအညီ ကျဆင်းမှုက ပိုပြီးသိသာထင်ရှားတယ်လို့ ISEAS-Yusof Ishak Institute မြန်မာ့အရေး လေ့လာမှု အစီအစဉ် ရဲ့ ညှိနှိုင်းရေးမှူး ဒေါ်မိုးသူဇာက ပြောပါတယ်။
တရုတ်လို ဒေသတွင်းပြိုင်ဘက်တွေအနေနဲ့ ဒီလို “အကူအညီပေးရေး လစ်ဟာနေမှု” ကို ဝင်ဖြည့်ဖို့အတွက် အလျင်အမြန်ပဲ ဝင်ရောက်လာနိုင်တယ်လို့ Nanyang နည်းပညာတက္ကသိုလ် ပြည်သူ့မူဝါဒနှင့် ကမ္ဘာ့ရေးရာ အစီအစဉ်က တွဲဖက်ပါမောက္ခ Kei Koga က This Week in Asia ကို ပြောပါတယ်။
“အမေရိကန်ရဲ့ အကူအညီဖြတ်တောက်မှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံက လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီပေးရေးနဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကယ်ဆယ်ရေးတွေမှာ ၎င်းရဲ့ အရှိန်အဝါကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခြင်းမရှိတော့တဲ့ အနေအထားနဲ့အတူ လူထုအမြင်ကလည်း တရုတ်ကို မျက်နှာသာပေးတဲ့ဘက် အလျင်အမြန် ပြောင်းသွားနိုင်တဲ့ အန္တရယ်ရှိနေပါတယ်။”
ဒါက နိုင်ငံရေးအရနဲ့ ဗျူဟာမြောက် သက်ရောက်မှုတွေ သိသိသာသာ ရှိလာနိုင်တယ်။ “အမေရိကန်က အားကိုးထိုက်တဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံမဟုတ်ဘူးဆိုပြီး တိုက်ရိုက် ဒါမှမဟုတ် သွယ်ဝိုက်ပြီး မြင်ယောင်လာချိန်မှာ တရုတ်ကတော့ မြန်မာပြည်ကို ကူညီထောက်ပံ့ဖို့ သူ့ကိုယုံကြည်လို့ရကြောင်း ပြသဖို့ ကြိုးစားပါလိမ့်မယ်” လို့ သူက ဆိုပါတယ်.
ဒီလိုဖြတ်တောက်မှုရဲ့ သက်ရောက်မှုကြောင့် အကူအညီပေးရေး စတင်လုပ်ဆောင်ဖို့တောင် အတော်လေး ဗျာများနေရတဲ့ မြန်မာအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ အရင်ဆုံးခံစားရလိမ့်မယ်လို့ University of Nottingham Asia Research Institute Malaysia က ဂုဏ်ထူးဆောင် တွဲဖက်သုတေသီ Bridget Welsh က ပြောပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂလို အခြားအဖွဲ့အစည်းတွေကနေ အကူအညီတွေကို လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးရတာဖြစ်တာကြောင့် USAID ကို ဆုံးရှုံးရတာဟာ အကူအညီပေးရေး ပိုမိုခက်ခဲစေပြီး နှေးကွေးစေမယ်လို့ Welsh က ဆက်ပြောပါတယ်။
“UN ရဲ့ လည်ပတ်ပုံက နှေးကွေးတာကြောင့် ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ပြဿနာပေါင်းစုံ ရှိနေတယ်။ …အမှန်တကယ် လိုအပ်နေတဲ့ မြေပြင်မှာရှိတဲ့သူတွေဆီရောက်ဖို့ ရန်ပုံငွေတွေ အကန့်အသတ်ဖြစ်သွားစေနိုင်တယ်” လို့ သူမက This Week in Asia ကို ပြောပါတယ်။
အာဆီယံ ဗဟိုချက်
==================
တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယတို့လို နိုင်ငံကြီးတွေဟာ ၎င်းတို့ရဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီကို မဟာဗျူဟာအရ အကျိုးရှိအောင် အသုံးချဖို့ ရည်ရွယ်ထားတဲ့အလျောက် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်းအနေနဲ့ ဒေသတွင်း ခေါင်းဆောင်တဦးအဖြစ် အခိုင်အမာရပ်တည်ပြီး အကူအညီပေးရေး ၎င်းရဲ့ယန္တရားတွေကို အားကောင်းစေသင့်တယ်လို့ လေ့လာသူတွေက အလေးအနက်ပြောဆိုကြပါတယ်။အကူအညီတွေ ပေးအပ်ရာမှာ ပိုအဆင်ပြေအောင် မြန်မာစစ်ကောင်စီက လက်နက်ကိုင် အတိုက်အခံအဖွဲ့တွေနဲ့ အပစ်ရပ်ထားတယ်ဆိုပေမဲ့၊ တော်လှန်ရေးနယ်မြေတွေအတွင်း လူသားချင်းစာနာမှုလုပ်သားတွေ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားနိုင်တယ်ဆိုပြီး စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်။
“နိုင်ငံအသီးသီးက တုံ့ပြန်ရေးအဖွဲ့တွေအနေနဲ့ လိုအပ်နေတဲ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေဆီ ရောက်နိုင်ဖို့အရေး စစ်ကောင်စီ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှု မရှိတဲ့ နေရာတွေ ဘယ်နေရာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီက ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ကွန်ရက်တွေနဲ့ ချိပ်ဆက်အလုပ်လုပ်နိုင်မယ့် အခွင့်အလမ်း ရနိုင်ဖို့ကိုလည်း မျှော်လင့်တယ်” လို့ ဒေါ်မိုးသူဇာက ပြောပါသေးတယ်။
ဒါ့အပြင် အကူအညီလိုအပ်နေတဲ့ ရပ်ရွာတွေအားလုံးဆီကို ရောက်ရှိစေဖို့နဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်ရေးမှာ ဒေသတွင်း အဓိကကျတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နိုင်ဖို့ရာ အာဆီယံအနေနဲ့ “လိမ္မာပါးနပ်တဲ့ သံခင်းတမန်ခင်း” ကျင့်သုံးဖို့ လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်း သူမက ဆက်ပြောထားပါတယ်။
ထိုင်းနိုင်ငံ Thammasat တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ပါမောက္ခ Kitti Prasitsurk က ဒေသတွင်းအစုအဖွဲ့အနေနဲ့ “ငွေကြေးအရ ပံပိုးကူညီတဲ့ထုံးစံ မရှိတာကြောင့်” ၎င်းအနေနဲ့ “အကူအညီတွေ စုစည်းပြီး ပံ့ပိုးမှုတွေ ဆွဲဆောင်ဖို့ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရမယ်၊ ဂျပန်၊ ဗြိတိန်နဲ့ ဥရောပတို့နဲ့အတူ အဓိက လုပ်ကိုင်ရမယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။
အမေရိကန်နဲ့ အခြား အနောက်နိုင်ငံအစိုးရတွေက အကူအညီတွေ နောက်ဆုတ်ထားရင် တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယတို့လို နိုင်ငံတွေက မြန်မာနဲ့ ဒေသတွင်းမှာ ၎င်းတို့အကျိုးစီးပွားမြှင့်တင်ဖို့ အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်လာကြလိမ့်မယ်လို့ Welsh က ပြောပါတယ်။
“အမေရိကန်က အဓိကကျတဲ့သူ မဟုတ်တော့တဲ့အချက်က အကြီးအကျယ် အုပ်စုကွဲနေတဲ့ (မြန်မာ) နိုင်ငံမှာ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယတို့အနေနဲ့ ၎င်းတို့ရဲ့ သက်ဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားတွေ ဖော်ဆောင်ဖို့ အခွင့်အာဏာပိုရသွားစေနိုင်တယ်” လို့လည်း သူမက ဆိုထားပြီး ဒီကိစ္စတွေအတွက် ဆွေးနွေးရေးနဲ့ အဖြေရှာရေးတွေမှာ အာဆီယံက အလယ်ဗဟိုမှာ ရှိဖို့ လိုတယ်လို့ ဆက်ပြောထားပါတယ်။
“မြန်မာနိုင်ငံ ဒုက္ခရောက်နေသရွေ့ ဒေသတခုလုံး ဒုက္ခရောက်နေတယ်ဆိုတာ အသိအမှတ်ပြုဖို့ လိုပါတယ်။”
===========================
South China Morning Post ရဲ့ This Week in Asia အစီအစဉ် မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ “Myanmar Earthquake: Can Asean Step Up To Fill Us Aid Vacuum” ဆိုတဲ့ ဆောင်းပါးကို ဘာသာပြန်ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
